Advies 2008-10

Vraag
Een arts-assistent vraagt de CKA om advies ten behoeve van een van haar patiënten.

Het betreft een jonge vrouw, die recent heeft gesolliciteerd naar de functie van cabin attendant (stewardess). In haar familie komt een erfelijk tumorsyndroom voor, waarbij diverse goed- en kwaadaardige gezwellen kunnen optreden. De patiënte heeft deze aanleg geërfd, maar heeft op dit moment (nog) geen symptomen van de ziekte. De meeste mensen met de aanleg voor dit erfelijk tumorsyndroom krijgen in de loop van hun leven klachten (>90%) van wisselende ernst. Deze klachten kunnen op jongere leeftijd optreden, maar het zou ook nog tientallen jaren kunnen duren voor de patiënte hiervan problemen ondervindt. De patiënte wordt op dit moment al wel jaarlijks door verschillende specialisten gecontroleerd om eventuele gezwellen in een vroeg stadium op te sporen.

De patiënte heeft tijdens haar sollicitatie een vragenlijst ontvangen met vragen over haar eigen gezondheid en vragen over de gezondheid van haar familieleden. De volgende vragen zijn aan de CKA voorgelegd:

  • In hoeverre mogen deze vragen gesteld worden, zijn deze relevant voor de functie van stewardess?
  • Indien de werkgever deze vragen niet mag stellen, wat kan de patiënte dan het beste antwoorden?
  • Als de patiënte onder voorbehoud van de medische keuring is aangenomen, mag zij dan alsnog worden afgekeurd op basis van haar antwoorden op de gezondheidsvragen?
  • Als de vragen rondom haar eigen gezondheid wel gesteld mogen worden en vragen rondom de gezondheid van familieleden niet, moet de patiënte dan aangeven dat ze een erfelijke aanleg bij zich draagt, terwijl zij daar op dit moment geen klachten van ondervindt? Zij wordt door diverse specialisten gecontroleerd, is zij verplicht deze controles te melden?

Antwoord
Allereerst schetst de CKA het wettelijk kader. In de WMK is bepaald dat onderzoek specifiek gericht op het verkrijgen van kennis over een ernstige ziekte waarvan de ontwikkeling niet door medisch ingrijpen kan worden voorkomen of in evenwicht gehouden, geen deel van het onderzoek uit mag maken.
Verder wordt opgemerkt dat de functie van cabin attendant valt onder specifieke internationale regelgeving voor de luchtvaart zoals neergelegd in de JAR OPS en JAR FCL. Ook deze internationale bijzondere eisen van medische geschiktheid dienen te worden beschreven volgens de daarvoor geldende bepalingen van de WMK met het oog op de transparantie die door de WMK wordt beoogd.

In de praktijk dienen dan ook de bijzondere eisen van een functie door de werkgever in kaart te worden gebracht. Een deskundige, bijvoorbeeld een bedrijfsarts, beoordeelt of er daadwerkelijk sprake is van bijzondere functie-eisen. Hij beoordeelt ook of deze een risico vormen voor de gezondheid of veiligheid van de werknemer of derden. Dit gebeurt aan de hand van (medische) toetsingscriteria, waarbij bovendien moet worden nagegaan of er valide onderzoeksmethoden bestaan om die toetsing mogelijk te maken. De praktijk van deze beoordeling is vastgelegd in de Leidraad Aanstellingskeuringen (NVAB publicatie, juni 2005). De keuring moet beperkt blijven tot de aspecten die noodzakelijk zijn voor de uitoefening van de bijzondere functie-eisen. Na inventarisatie van de bijzondere functie-eisen en doel en inhoud van de aanstellingskeuring, brengt de deskundige advies uit aan de werkgever over de rechtmatigheid van de voorgenomen aanstellingskeuring. Alleen bij bijzondere functie-eisen én geschikte medische onderzoeksmethoden is de keuring rechtmatig.

Uit de gegevens blijkt niet of de aspirant-werkgever de bijzondere functie-eisen van de functie cabin attendant in kaart heeft gebracht noch of deze functie-eisen door een bedrijfsarts getoetst zijn aan de hand van de gebruikelijke (medische) toetsingscriteria. De meeste vragen in de vragenlijst zijn te algemeen van aard en zijn niet terug te leiden naar bijzondere functie-eisen. De overgelegde vragenlijst voldoet daarom niet aan de voorschriften van de WMK. Op het eerste oog kan geen koppeling worden gemaakt tussen de functiebeschrijving van de cabin attendant, de bijzondere eisen van medische geschiktheid en de daarbij relevante toetsingscriteria.