Advies 2009-07

Vraag

Verzoekster stelt de CKA een vraag naar aanleiding van een artikel in het Algemeen Dagblad van 21 februari 2009. In dat artikel staat dat binnen vijf jaar werkgevers hun sollicitanten aan een hersenscan zullen gaan onderwerpen. Hersentests zouden kunnen uitwijzen of personen geschikt zijn voor bepaalde functies.
Verzoekster vraagt of een verplichte hersenscan (fMRI (1)) niet in strijd is met de eisen die de Wet op de medische keuringen (Wmk) stelt aan een aanstellingskeuring en aan de voorwaarden die daarbij gelden.

Antwoord

Vooraf moet worden opgemerkt dat de CKA wel bevoegd is om zich uit te spreken over aanstellingskeuringen bij het aangaan of wijzigen van arbeidsverhoudingen maar geen uitspraken kan doen over tussentijdse werkevaluaties.

Uit de Wet op de medische keuringen (Wmk) blijkt dat een aanstellingskeuring alleen is toegestaan voor een functie waaraan risico’s zijn verbonden voor de gezondheid of de veiligheid van de werknemer zelf of van anderen. Het gaat dan om bijzondere functie-eisen, zoals bijvoorbeeld bij duikers, brandweermannen, piloten of beroepschauffeurs.
Wanneer er sprake is van bijzondere functie-eisen, dan moeten deze vertaald worden naar eisen van bijzondere medische geschiktheid. Dit houdt in dat de werknemer aan bepaalde medische eisen moet voldoen. De bedrijfsarts bepaalt vervolgens welke medische onderzoeken geschikt zijn om te bepalen of de werknemer aan die medische eisen voldoet. De bedrijfsarts hanteert daarbij zoveel mogelijk wetenschappelijk bewezen (evidence-based) onderzoeksmethoden.

Als er al sprake is van een functie waarvoor een aanstellingskeuring mag worden verricht, moet de bedrijfsarts dus nagaan welke evidence-based onderzoeksmethoden gehanteerd kunnen worden. Daarbij zou de vraag kunnen opkomen of een fMRI-scan kan worden verricht. Vooralsnog is de fMRI echter een gebied in ontwikkeling. Met dit onderzoek is wel hersenactiviteit in een bepaald gebied zichtbaar te maken, zo zijn er hersengebieden te ‘vinden’ die betrokken zijn bij een bepaald proces of waarvan de activiteit een relatie vertoond met bijvoorbeeld scores op een vragenlijst. Gedrag nu of in de toekomst is echter niet af te leiden van de gevonden activiteit in de hersengebieden. De voorspellende waarde van een fMRI-scan op gedrag is nu nog heel laag. Het is veel lager dan bijvoorbeeld een vragenlijst naar bepaald gedrag of gewoon een gesprek met iemand voeren.
De vraag in hoeverre fMRI als evidence-based diagnostisch hulpmiddel in het kader van een aanstellingskeuring in de toekomst kan worden gebruikt, kan nu nog niet afdoende worden beantwoord. Het is in ieder geval zeker dat dit op korte termijn niet het geval zal zijn. Uit reacties van deskundigen op dit terrein blijkt dat dit ook niet binnen een termijn van vijf jaren het geval zal zijn.

Zoals gezegd staat de Wmk een aanstellingskeuring alleen voor een beperkt aantal functies toe. Als dit wel is toegestaan en een fMRI-scan eventueel in beeld komt als onderdeel van een aanstellingskeuring, moet ook altijd nog voldaan worden aan de nadere eisen die de Wmk en daarop gebaseerde regelgeving stelt aan het medisch onderzoek in het kader van de aanstellingskeuring. Zoals uit het bovenstaande blijkt, is een fMRI-scan voorlopig nog niet een evidence-based onderzoeksmethode die in het kader van de aanstellingskeuring kan worden uitgevoerd.


  1. MR onderzoek is een beeldvormend onderzoek. Ook hersenonderzoek gebeurt met behulp van fMRI-scans
    (functional Magnetic Resonance Imaging). Als de hersenen een bepaalde activiteit uitvoeren, hebben ze zuurstof en glucose nodig. fMRI meet de magnetische eigenschappen van hemoglobine, de hoeveelheid zuurstofrijk bloed in de hersenen. Onderzoekers kunnen er millimeterkleine gebiedjes in onze hersenen bekijken. Bij een scan lichten die deeltjes waar de hersenen harder werken, letterlijk op.