Conferentie ‘Ongezond verklaard’

11 november 2010

Wat mag de werkgever tijdens een sollicitatieprocedure vragen over de gezondheid van de sollicitant? Wanneer mag er een aanstellingskeuring worden uitgevoerd en wat is de sollicitant verplicht te melden over zijn gezondheid aan zijn toekomstige werkgever? Hoewel wetgeving over aanstellingskeuringen duidelijkheid geeft over deze vragen, gaat het in de praktijk regelmatig mis. Reden voor de Commissie Klachtenbehandeling Aanstellingskeuringen (CKA) om 11 november 2010 de conferentie ‘Ongezond verklaard’ te organiseren. 

De Wet op de medische keuringen (Wmk) en de regeling voor aanstellingskeuringen stonden centraal tijdens de conferentie. De deelnemers (werkgevers, werknemers, bedrijfsartsen en arbodiensten) gingen op basis van de Wmk na welke rol de aanstellingskeuring speelt bij de toegang tot werk. De bijeenkomst werd geopend door Eva Cremers, voorzitter van de CKA. 

Algemene gezondheidsvragen
Carel Hulshof (arts, UHD Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid) ging in zijn presentatie in op algemene gezondheidsvragen in relatie tot de Wmk. Hij presenteerde een casus van een persoon die solliciteerde naar de functie van treinverkeerleider. Tijdens de sollicitatieprocedure kreeg de sollicitant een algemene vragenlijst voorgelegd. Als hij de lijst niet invulde, zou hij bij voorbaat ongeschikt worden verklaard door de bedrijfsarts. De CKA oordeelde dat de vragenlijst onterecht werd voorgelegd. Hulshof: “Algemene vragenlijsten met niet voor de functie relevante medische vragen zijn volgens de Wmk niet toegestaan. Het doel van de aanstellingskeuring is het beschermen van de gezondheid en veiligheid van zowel de sollicitant als van derden.”
Hulshof gaf aan dat in medisch opzicht een aanstellingskeuring te zien is als een vorm van screening: het via diagnostisch onderzoek nagaan of er een verhoogd risico bestaat op toekomstige medische klachten. Een aanstellingskeuring zou dan ook aan dezelfde randvoorwaarden moeten voldoen als een screening, namelijk: relevantie, wetenschappelijke validiteit, effectiviteit, doelmatigheid en subsidiariteit.

Bedrijfsartsen
De bedrijfsarts speelt een belangrijke rol bij aanstellingskeuringen. De Wmk wijst hen immers aan als de deskundigen die een keuring mogen uitvoeren. Dagvoorzitter Diana de Wolff (advocaat arbeidsrecht) vroeg tijdens de discussie aan Willem van Rhenen (Arboned) wat de meerwaarde van een bedrijfsarts is voor de werkgever en werknemer. Van Rhenen: “Bedrijfsartsen zouden de werkgevers vaker adviezen moeten geven. Hiervoor ontbreekt echter nog wel eens de kennis bij bedrijfsartsen. De meerwaarde voor de werknemer zou moeten zitten in het in gesprek raken over de vraag of de functie ook op de langere termijn past bij de sollicitant,” zei Van Rhenen.
Volgens Marijke Hempenius (Chronisch zieken en Gehandicapten Raad) moet er meer duidelijkheid komen over het vraagrecht van de bedrijfsarts en de mededelingsplicht van de keurling. Hempenius: “In het laatste geval gaat het ook vooral om sollicitanten met een zichtbare beperking. Hoe moeten keurlingen daarmee omgaan? In het gesprek met de bedrijfsarts zou meer aandacht besteed moeten worden aan eventuele passende maatregelen waardoor de keurling de functie ondanks zijn beperkingen toch kan vervullen.”

Lekenkeuringen
Willem Bouwens (hoogleraar arbeidsrecht) ging in zijn inleiding in op de zogeheten 'lekenkeuring'. Dat is een gezondheidskeuring die wordt uitgevoerd door niet-artsen zoals de personeelsfunctionaris. In de Wmk is een verbod op lekenkeuringen opgenomen. Wordt hiermee voor werkgevers de drempel niet te hoog gelegd? Bouwens denkt van niet, omdat werkgevers wel degelijk de mogelijkheid hebben om een medische keuring uit te laten voeren. “Met behulp van de Leidraad Aanstellingskeuringen (een stappenplan) kan de werkgever tot een rechtmatige medische keuring komen,” gaf hij aan. “De werkgever kan via een standaardformulier een inventarisatie van functie-eisen uitvoeren op basis waarvan de Arbodienst weer de bijzondere functie-eisen kan bepalen. Uit de leidraad blijkt dat het niet alleen in uitzonderlijke gevallen is toegestaan een keuring uit te voeren. Als in een bepaalde functie bijvoorbeeld meer dan 6 uur achtereen per dag of gemiddeld langer dan 1 uur door zwaar terrein gelopen moet worden, dan is volgens de leidraad sprake van een bijzondere functie-eis en mag hierop gekeurd worden. Uiteraard moet dan kunnen worden aangetoond dat het niet mogelijk is passende maatregelen - fysiek of logistiek - te nemen om deze belasting te ondervangen of te reduceren.”
Verder verwees Bouwens naar de spreekplicht van de sollicitant en de mogelijkheid voor werkgevers om, bijvoorbeeld op basis van een risico-inventarisatie, de sollicitant te voorzien van de nodige informatie. De sollicitant kan dan zelf bepalen of hij hierop wil reageren. Bouwens pleitte ervoor dat de sollicitant de mogelijkheid krijgt advies in te winnen bij de bedrijfsarts over zijn geschiktheid voor de functie, zonder dat de werkgever daarvan op de hoogte behoeft te worden gebracht.

Werkgevers en werknemers
Lekenkeuringen blijken in de praktijk met regelmaat plaats te vinden. Tijdens de tweede discussieronde vroeg Diana de Wolff werkgevers en werknemers daarop te reageren. Mario van Mierlo (VNO-NCW) wees op de verantwoordelijkheid van de werkgever voor het geven van informatie over de functie. Hij ondersteunde het voorstel van Willem Bouwens om de sollicitant de mogelijkheid te geven contact op te nemen met de bedrijfsarts. Hierbij kan de sollicitant ervan uitgaan dat de bedrijfsarts een neutrale positie bekleedt.
Rik van Steenbergen (FNV): “Het komt nog steeds voor dat de sollicitant bijvoorbeeld op uiterlijke kenmerken zoals overgewicht ongeschikt wordt geacht voor een bepaalde functie, zonder dat hem überhaupt vragen zijn gesteld. Tijdens het dienstverband krijgen werknemers ook te maken met verplichte medische keuringen en met medisch routineonderzoek. In die situaties zouden de regels van de Wmk voor de aanstellingskeuring ook van toepassing moeten zijn omdat het gaat om dezelfde bescherming van grondrechten.”'

Aanbevelingen
De sprekers en deelnemers gaven tijdens het congres diverse aanbevelingen om de praktische toepassing van de Wmk en de regeling over aanstellingskeuringen te verbeteren.